Beschermwaardige waarden

In de discussies omtrent terrorismebestrijding wordt regelmatig gesteld dat maatregelen ter bestrijding van terrorisme niet ten koste mogen gaan van de kernwaarden van onze samenleving.
Zo wordt bijv. gezegd dat ook voor terrorismeverdachten bepaalde grondrechten blijven gelden en dat slechts zeer beperkt inbreuk mag worden gemaakt op de burgerlijke vrijheden.

De vraag is echter of die insteek juist is. Want om welke waarden gaat het precies, als we het over ‘onze westerse waarden’ hebben…?

Formele waarden
Goed beschouwd zijn onze veelgeroemde westerse waarden ‘slechts’ formele waarden: procedurele spelregels voor een pluriforme samenleving, die moeten garanderen dat mensen in redelijke vrijheid kunnen leven en werken. Concreet gaat het hierbij om waarden als democratie, diverse grond- en mensenrechten en het liberale principe van respect voor ieders vrijheid.
Dit zijn negatieve waarden in de zin dat zij ‘slechts’ ruimte bieden voor nadere invulling, zodat mensen zelf kunnen bepalen hoe ze hun leven concreet en daadwerkelijk invulling en zin willen geven.

Materixc3xable waarden
De waarden die mensen kiezen als zin en doel voor hun leven noemen we materixc3xable of positieve waarden. Concreet zijn deze waarden traditioneel uitgewerkt in de grote religies, in de niet-religieuze levensbeschouwingen zoals het humanisme en ook louter het genieten van het leven kan als een materixc3xable waarde worden gezien.

Ten dienste
De formele, negatieve waarden staan dus ten dienste van de materixc3xable, positieve waarden, en wel zo dat de formele waarden de mensen een zo groot, maar tevens zo verantwoord mogelijke vrijheid geven om zelf hun materixc3xable waarden te (kunnen) kiezen. Op die manier wordt gepoogd een voor iedereen zo prettig mogelijke samenleving te waarborgen. De formele waarden staan dus ten dienste van de samenleving en zijn daarmee tevens ondergeschikt aan de materixc3xable waarden van elke burger.

Minimumwaarden
De formele waarden waarborgen dat de vrijheid en daarmee uiteindelijk de individuele materixc3xable waarden van de xc3xa9xc3xa9n, niet ten koste gaan van de vrijheid en de materixc3xable waarden van de ander. Dat veronderstelt dat ieders eigen materixc3xable waarden tenminste respect voor (de vrijheid van) de ander moeten omvatten, anders gezegd: dat je ook de ander een menswaardig leven gunt.
Zouden iemands waarden puur egocentrisch zijn en geen enkele rekening houden met de rechten van anderen, dan zou er (in theorie) voor die persoon geen reden zijn om zich aan de formele waarden te onderwerpen, die immers juist bedoeld zijn om de rechten en de vrijheid van allen te waarborgen.

Gevaar
Hoewel mensen in de praktijk soms best egocentrisch zijn, is dit niet zo’n groot probleem omdat een individu of zelfs een groep egocentristen doorgaans niet in staat zijn om zich daadwerkelijk en langdurig straffeloos aan de formele spelregels van onze samenleving te onttrekken.
Met de opkomst van het islamitisch fundamentalistische terrorisme worden we echter wel geconfronteerd met mensen en groepen die een gevaar voor onze rechtsorde, voor onze samenleving vormen. Doordat het in dit geval vaak om zelfmoordterrorisme gaat, zijn zij niet gevoelig voor de de straffen die onze spelregels aan ‘spelbrekers’ opleggen.
De materixc3xable waarden van zulke terroristen omvatten namelijk niet het minimum aan respect voor de ander en zijn tevens gericht op zo groot mogelijke vernietiging van de westerse samenleving.

Behoud?
Kan dit gevaar gekeerd worden onder behoud van onze westerse (formele) waarden…? Ik vrees van niet, althans niet volledig.
– Ten eerste niet omdat de materixc3xable waarden van zelfmoordterroristen niet voldoen aan het minimumvereiste dat nodig is om ze door onze formele waarden te laten beschermen;
– Ten tweede niet omdat onze formele waarden ten dienste staan van onze samenleving en daarmee van ieders individuele materixc3xable waarden, voorzover deze aan het genoemde minimumvereiste voldoen.

Maatregelen
Dat laatste betekent dat, wanneer de samenleving bedreigd wordt op een manier die niet (meer goed) binnen het kader van de gangbare spelregels verdedigd kan worden, die spelregels uit de aard van de zaak kunnen, mogen en uiteindelijk zelfs moeten worden aangepast!
Het uiteindelijke doel van onze westerse normen & waarden is immers het behoud van onze samenleving – de normen & waarden zijn ‘slechts’ een middel – de samenleving, wijzelf, zijn het doel. Als het echt niet meer anders kan, dan zullen wij de middelen moeten aanpassen omwille van het doel.

Dat betekent niet dat ‘het doel de (alle) middelen heiligt’, maar wel dat we goed in het oog moeten houden waarvoor we het allemaal doen, nl. voor onszelf, voor onze samenleving, en dat we onszelf dus niet onnodig in gevaar moeten brengen door ons te ver te onderwerpen aan normen & waarden die ons welbeschouwd slechts ten dienste staan…!

(zie ook mijn eerdere log ‘Terrorismebestrijding‘)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s