Barock

In mijn eerdere log over het 200-jarig bestaan van het ministaatje Liechten- stein, kwam ook even het Liechtensteinse vorstenhuis ter sprake. Met een geschat vermogen van ca. 5 miljard euro behoort deze familie tot xc3xa9xc3xa9n van de rijkste vorstenhuizen ter wereld.
Dit enorme vermogen bestaat onder meer uit grootgrondbezit en, niet in de laatste plaats, uit xc3xa9xc3xa9n van de grootste particuliere kunstcollecties. De belang- rijkste stukken worden getoond in het plaatselijke museum in de Liechtensteinse hoofdstad Vaduz, maar ook in het eigen museum van de familie in het Palais Liechtenstein in Wenen.

Tentoonstelling
Zoals op de website van dat Liechtensteinmuseum te zien is, loopt daar nu een tentoonstelling van meubelstukken uit de Barok, met als topstuk het duurste meubel ter wereld: het bijzonder fraai versierde zgn. "Badmintonkabinet":


Aankondiging van de tentoonstelling in het Liechtensteinmuseum

Barok
Hierdoor kwam ik op het idee om de barok hier even nader onder de aandacht te brengen. De Barok is een Europese stijlperiode, die loopt van ca. 1600 tot ca. 1750 en die gekenmerkt wordt door een grote overdaad en krullende en pompeuze vormen. Iedereen kent deze stijl wel van de beroemde paleizen, zoals Versailles en Schxc3xb6nbrunn en van de extreem luxe levensstijl zoals die met de zonnekoning Lodewijk XIV wordt geassocieerd (zie daarover mijn eerdere log Franse luxe).
De Barok was met al zijn rijke uitbundigheid dan ook bij uitstek een stijl waarin de steeds machtiger wordende vorsten van die tijd zich ten voeten uit konden presenteren als het stralende (en daarmee alles aantrekkende) middelpunt van hun land.

Kerken
Maar niet alleen voor de vorst en de staat, maar ook voor de (rooms-katholieke) Kerk was de Barok een prachtige manier voor self-performing. Nadat deze Kerk met de reformatie in de 16e eeuw grote klappen te verduren had gekregen, begon zij in de 17e eeuw de zgn. contra-reformatie: een zelfbewust tegenoffensief om zo mogelijk verloren terrein weer terug te winnen.
Er werden in katholieke landen dan ook veel kerken in de barokstijl gebouwd, denk in de eerste plaats aan de Sint Pieter in Rome, maar bijv. ook aan de vele fraaie kerken in het zuiden van Duitsland. Met hun overdadig met goud, marmer en engelfiguren versierde witte interieur geven die de indruk alsof je je al in de hemel bevindt!


Het barokke interieur van de basiliek van Ottobeuren in Zuid-Duitsland

Contrast
Omdat de Barok zo nauw verweven was met de grote hofculturen en met het katholicisme, kwam deze stijl in de protestantse Noord-Europese landen niet of nauwelijks voor. Weliswaar kende ook ons land in die tijd nog een bloeiperiode (de "Gouden Eeuw"), maar de schilderijen van schilders als Rembrandt en Frans Hals zijn duidelijk anders dan die van de Zuid-Europese barokschilders, zoals bijv. al Peter-Paul Rubens uit Antwerpen. In de "protestantse" kunst lag de nadruk op soberheid, innerlijkheid en detail, in het barokke zuiden daarentegen op weelderigheid, uiterlijkheid en het grote geheel.

Hoogtepunt
De Barok is, zoals de meeste kunststijlen, ontstaan in Italixc3xab en volgt op het Manixc3xabrisme (zie daarover mijn eerdere log "Gekunstelde kunst"). Waar in het Manixc3xabrisme de vormen en kleuren overdreven en onnatuurlijk extravagant en bizar waren, daar keerde in de Barok de harmonie van de Renaissance weer terug, zij het niet meer in klassieke en vrij abstracte strengheid, maar in frivole, emotionele en zelfs dramatische beweeglijkheid en rijke weelderigheid.
Zo werd in de barokke kunstuitingen niet alleen een harmonieus evenwicht, maar ook het ideaal van een Gesamtkunstwerk bereikt. Daarmee vormt deze stijl een nauwelijks te overtreffen hoogtepunt in de Europese cultuurgeschiedenis, een punt dat nadien niet meer bereikt is…

Br3eZaH-TaAl

Br3eZaH-TaAl is de opvallende eigenzinnige spelling die vooral door de jongste internetgebruikers gehanteerd wordt op fora en MSN. Het is dus een spelling en, ondanks dat het doorspekt is met Amerikaanse termen en afkortingen, geen echte taal.
Deze spelling kenmerkt zich door het afwisselend gebruiken van HoOfd- eN kLeIne LeTTeRs, door het vervangen van L3tt3rs d00r c1jf3rs en door het gebruik van veel, vaak fonetische afkortingen: ff, w8en, CU, etc…

Cultuur
De Breezah- of Breezerspelling is genoemd naar de onder deze jongeren zeer populaire Bacardi Breezers: mixdrankjes met veel alcohol, maar die toch lekker zoet smaken.
Zowel deze Breezers als de daarnaar genoemde spelling zijn inmiddels symbool geworden voor een cultuur van jongeren wier leven een mix is of lijkt van internet, mobieltjes, uitgaan, drank, vrienden, uiterlijkheden en niet in de laatste plaats de seks…

Herkomst
De bekende Breezerspelling komt voort uit de zgn. 1337-speak. 1337 is het in cijfers gespelde woord "leet", dat op zijn beurt weer een fonetische afkorting is van het engelse woord "elite" (zie hierover het zeer uitgebreide Wikipedia-artikel: Leet)
Deze spelling werd namelijk in de jaren ’80 door de self-made "internetelite" van hackers gebruikt om te voorkomen dat hun berichten op websites en nieuws- groepen op trefwoorden doorzocht konden worden.
Met de razendsnelle vlucht die internetcommunicatie sinds de jaren ’90 heeft genomen, werd de typische Leet-speak voorbeeld voor zowel efficixc3xabnte als fantasierijke spellingsvarianten.

Afkeuring
Net zoals de jongerencultuur in het algemeen vaak wordt veroordeeld en afgekeurd (zie daarover de eerdere log Generatie Einstein), zo hebben velen ook geen goed woord over voor de Breezerspelling: ontaard, irritant, onleesbaar, uiting van holle ledigheid en nog zo wat kritische meningen zijn er alom over te horen en te lezen. Zie bijvoorbeeld de actie van een site als antibreezerslet.nl

Onterecht
Ikzelf vind zulke afkeuring van de Breezerspelling niet terecht. Het is immers vooral een versiering van de taal, waar moeite voor gedaan wordt en ook wel enige creativiteit bij komt kijken. Steeds moet je namelijk even nadenken welke letter je waardoor vervangt…
Op deze manier versiert de Breezerspelling de geschreven taal net zoals je een cadeautje leuk of opvallend inpakt, iets wat volledig past in de zeer uitbundige en op uiterlijke versiering gerichte levensstijl van deze jongeren. Een levensstijl die bedoeld is om indruk te maken op vrienden en op het andere geslacht – en niet alleen dat is van alle tijden, ook het creatieve afkorten van woorden – zoals uit eeuwenoude geschriften blijkt!

Teruggedrongen
Nu is het wel zo dat in Breezerspelling geschreven tekst moeilijk te lezen valt en dat het daarom in veel chatboxen en ook op typische jongerenfora als dat van Superdudes/Sugababes niet meer toegestaan is.
Daardoor is de Breezerspelling inmiddels al weer grotendeels teruggedrongen tot de zelfgeschreven profielteksten en, niet in de laatste plaats, nicknames, die bovendien vaak nog met allerlei andere grafische symbolen versierd worden.

Makkelijker
Om het toch vrij tijdrovende schrijven te bekorten, zijn er ook varianten van breezerspelling waarbij de tekst alleen met kleine letters wordt versierd, door deze te herhalen. Bijvoorbeeld: hallowwww, it’s miiii!!!
Voor wie toch makkelijk en snel iets in meer complexe Breezerspelling wil schrijven is er deze Breezah-tool, waarmee letters automatisch in hoofdletters en cijfers worden omgezet.

Links
Taalverloedering door BreeZah-taal?

Gerard Reve

In memoriam

Gerard Reve in de parochiekerk van MachelenOp zaterdag 8 april jongstleden overleed in een verzorgingshuis in het Belgische plaatse Zulte en in de leeftijd van 82 jaar, de beroemde Nederlandse schrijver Gerard Reve.

Gerard Reve werd geboren in een communistisch gezin in Amsterdam in 1923, heette oorspronkelijk Gerard Kornelis van het Reve en was een jongere broer van de vroeger bekende Rusland-kenner Karel van het Reve.

Gerard Reve was een spraakmakend en omstreden persoon: eerst omdat hij in de jaren ’60 openlijk voor zijn homoseksu- aliteit uitkwam, vervolgens omdat hij in 1966 katholiek werd en tenslotte omdat hij dermate eigenzinnig voor zijn geloof uitkwam, dat dat als godslastering werd gezien, waarvoor hij voor de rechter werd gedaagd: het beroemde ‘ezelspro- ces’, waarin hij overigens werd vrijgesproken.

Zijn debuut maakte hij in 1947 met de roman ‘De Avonden’, waarmee hij op slag en voorgoed beroemd werd. Tegenwoordig geldt hij, samen met Harry Mulisch en W.F. Hermans als xc3xa9xc3xa9n van de grootste na-oorlogse Nederlandse schrijvers.

Ikzelf heb nog nooit een boek van Reve gelezen, maar wat ik de afgelopen dagen van hem gezien en gelezen heb, was het een originele geest, die tegendraads durfde te leven, te denken en te schrijven.

En hoezeer hij ook een cultus rondom zijn eigen persoon wist te crexc3xabren, tevens liet hij blijken hoezeer niet alleen hij, maar wij alleen in een eeuwen- oude traditie staan c.q. zouden moeten staan. Hij kwam daar voor uit door zich bewust aan te sluiten bij de waarschijnlijk grootste en rijkste culturele en religieuze traditie die er is: het Katholicisme.

Naast zijn literaire werken heeft hij ons daarom ook spirituele teksten nage- laten, die zowel van oprechte twijfel als van diep geloof getuigen:

Dagsluiting

Eigenlijk geloof ik niets,
en twijfel ik aan alles,
zelfs aan U.

Maar soms, wanneer ik denk
dat Gij waarachtig leeft,
dan denk ik,
dat Gij liefde zijt,

en eenzaam,
en dat,
in diezelfde wanhoop,
Gij mij zoekt,
zoals ik U.

Zie ook: gerardreve.web-log.nl

Masquerade

Het is weliswaar net een beetje te laat: het carna- val is afgelopen, maar toch kan ik het niet laten nog een log aan carnavalsmaskers te wijden.

Ik bedoel dan niet de goedkope vermommingen, bijv. in de vorm van een dier of een piraat, zoals je die bij elke feestwinkel kunt kopen, maar meer de echte traditionele maskers die vaak een joker of een nar uitbeelden.
Zulke maskers zijn vooral bekend van het carnaval in Venetixc3xab, maar zijn ook wel te zien bij de uitbundige Zuid-Amerikaanse carnavalsvieringen.

Dat soort maskers zijn vaak dermate mooi gemaakt en versierd, dat ze ook als wandver- siering worden gebruikt. Alszodanig zijn bijv. mooie exemplaren te vinden bij: Atelier Marega, Veniceshop, 1492 Imports en Masques en Folie.

Het gebruik van maskers in het algemeen is al bijzonder oud: denk aan het wereldberoemde grafmasker van de Egyptische farao Toetanch- amon of aan de maskers die gebruikt werden bij het antieke Griekse toneel.

Maskers zijn een uitbeelding van de mogelijkheid om je anders voor te doen, om een rol te spelen. Op die manier kunnen mensen een andere werkelijkheid crexc3xabren en loskomen van de materixc3xable werkelijkheid om hen heen. Dat is een wezenlijk aspect dat mensen van dieren onderscheidt.

Het spelen van een andere rol is ook de centrale betekenis van het carnaval: door vermomming, maar ook door alle mogelijke andere uitspattingen wordt de “omgekeerde wereld” uitgebeeld… een wereld waaraan men zich graag overgeeft, al was het maar voor een paar dagen per jaar.

De extravagantie en de ook erotische uitbundig- heid van carnaval worden doorgaans ook meer specifiek geassocieerd met de levensstijl van homo’s. Niet verwonderlijk dat carnaval in vroeger tijden, en in macho-maatschappijen als Zuid-Amerika nog steeds, xc3xa9xc3xa9n van de weinige gelegenheden was waarbij ook homo’s zich in het openbaar konden uitleven… en dan kwamen maskers om meer dan xc3xa9xc3xa9n reden van pas…

Gekunstelde kunst

Vanaf vandaag is in het Bonnefantenmuseum in Maastricht de tentoonstelling Extravagant, met als ondertitel Raffinement in devotie, te zien.

Deze tentoonstelling gaat over het Antwerps Manixc3xabrisme, een relatief onbe- kende stroming uit de schilderkunst, die even kort als heftig was en niet veel langer dan de eerste paar decennia van de 16e eeuw (ca. 1500-1530) duurde. Hoewel het Antwerps Manixc3xabrisme tamelijk op zichzelf staand was, past het qua kenmerken toch volledig in het Europese Manixc3xabrisme, zoals dat zich gedurende de 16e eeuw vanuit Italixc3xab over de diverse Europese landen verspreidde.

Altaardrieluik door de Haarlemse schilder Maarten van Heemskerck (1498-1574) Altaardrieluik door de schilder Maarten van Heemskerck (1498-1574)

Het Manixc3xabrisme kenmerkt zich door enorme uitbundigheid in kleur en detaillering in versiering, door gekunstelde en zelfs onnatuurlijke houdingen en geaffecteerde gebaren, door fantasierijke, exotische en bizarre kostuums en decors, door overdaad en een mix van stijlen. De uiterlijke vorm gaat hierbij ver boven de inhoud en de traditionele regels van de kunst. Manixc3xabristische kunst komt hierdoor expressief, extatisch, pathetisch en gekunsteld over, wat niet los gezien kan worden van de woelige en onzekere tijd die de 16e eeuw was…

Vanuit onze huidige opvatting van smaak en cultuur, zouden we het Manixc3xabrisme haast wel ‘nichterig’ kunnen noemen. Extravagante en kleurrijke uitdossingen, geaffecteerde manieren en exotische ensceneringen zijn immers dingen die doorgaans vooral met de stereotype homocultuur geassocieerd worden…

Het grote verschil is echter, dat de huidige homocultuur eerder als wansmaak geldt, terwijl in de stijl van het Manixc3xabrisme zeer gewilde kunstwerken werden vervaardigd, nota bene zelfs voor religieus gebruik in de kerk! Dat laat o.m. zien dat er toendertijd binnen het Katholicisme ruimte was voor uitingen, waar vele moderne mensen hun neus voor zouden ophalen…

Franse luxe

De afgelopen feestdagen zullen door veel mensen in de westerse wereld weer in tamelijk grote luxe zijn gevierd…

Staatsieportret van Lodewijk XIVHet grootste deel van wat heden- tendage als luxe geldt, zoals een weelderige inrichting met lambrize- ringen, kristal, kroonluchters, spiegels, fluwelen bekledingen e.d., maar ook een lifestyle met cham- pagne, haute cuisine, mode en diamanten juwelen, stamt uit de tijd van de Franse koning Lodewijk XIV (1638-1715), ook wel bekend als de Zonnekoning.

Deze machtige vorst maakte in zijn zeer lange regeerperiode Frankrijk tot dxc3xa9 toonaangevende grootmacht van Europa. Hij deed dit op alle mogelijke manieren, zowel door militaire veroveringen, bevordering van de economie, alsook door stimulering van kunst en nijverheid.

Dit alles werd letterlijk bekroond door een ongekend rijke en weelderige hofcultuur en dito verheerlijking van zijn persoon. Dat laatste kwam niet louter voort uit een egocentrische eigenwaan, maar had ook wel degelijk praktisch nut: de rijkdom, glamour en stijl van zijn hof had een enorme aantrekkingskracht op de adel, waardoor hij deze machtige concurrenten aan zijn persoon wist te verbinden.

Niet alleen in Frankrijk, maar in heel Europa werd de Franse hofcultuur van de Zonnekoning toonaangevend voor iedereen die erbij wilde horen. En tot op de dag van vandaag is Parijs hxc3xa9t centrum van haute couture (mode) en haute cuisine (kookkunst)…

Wie tenslotte denkt dat Lodewijk XIV, vanwege zijn voorliefde voor pracht en praal, maar een oppervlakkig iemand geweest moet zijn, die heeft het goed mis: hij was misschien geen groot intellectueel, maar wel een groot staats- man die wist wat hij wilde en hoe hij dat voor elkaar kon krijgen. Als mens was hij diepgelovig, plichtsbewust, hardwerkend en zeer innemend en charmant.

Waarschijnlijk heeft Lodewijk, juist door de manier waarop hij uiterlijke rijkdom voor zijn doeleinden wist in te zetten, beter begrepen wat zowel de waarde, als de onzin van het materixc3xable is, dan diegenen die daar met minachting op neerkijken…

Sinterklaas

Vanavond is het Sinterklaasavond, een mooie gelegenheid dus om eens te kijken naar enkele culturele achtergronden van deze traditie…

Zo oerhollands als Sinterklaas misschien overkomt, zo exotisch is zijn herkomst: hij is namelijk een combinatie van de katholieke heilige Sint Nicolaas en de Germaanse oppergod Wodan:

Sint Nicolaas
Sint Nicolaas was in de 3e eeuw de bisschop van het tegenwoordig in Turkije gelegen Myra. Om die reden draagt Sinterklaas nog steeds de kleding van een katholieke bischop: een witte albe als onderkleed, met daaroverheen een rode stola, koorkap en mijter, gecompleteerd door de bisschopsring en -staf.
Nicolaas van Myra is vooral bekend geworden als weldoener, die door zijn knecht geld bij arme mensen naar binnen liet gooien. Dit laatste zien we terug in het gebruik van het strooien van snoepgoed.
Door handelscontacten van Myra met Zuid-Italixc3xab, dat onderdeel was van het Spaanse wereldrijk, is men Sint Nicolaas gaan zien als iemand die uit Spanje kwam.

Wodan
De oppergod Wodan reeds volgens de oude Germaanse sagen op zijn achtbenige paard Sleipnir door de lucht. Dit zien we terug bij Sinterklaas die met zijn schimmel over de daken rijdt.
Wodan was echter wel iemand die met offers bedankt en tevreden gehouden moest worden. De Germanen legden daarom na de oogst voedsel bij de vuurplaats zodat Wodan die via het rookkanaal kon ophalen. Dit zien we terug in het gebruik van het ‘schoen zetten’ en het krijgen van marsepein in de vorm van geoogste groenten of geslachte dieren (varkens). Een speculaaspop komt zelfs van het gebruik om een pop te offeren in plaats van een mensenoffer dat in vroeger tijden voor Wodan werd gebracht!

Zwarte Piet
Reeds de bisschop van Myra had, als hoogwaardigheidsbekleder, een knecht en omdat Sinterklaas met Spanje geassocieerd werd en men daar vaak knechten uit Afrika had, werd ook de knecht van Sint Nicolaas als een moor voorgesteld. De kleding van Zwarte Piet is geheel volgens de spaanse mode uit de 16e eeuw: pofbroek, wijde mouwen en een baret met veer.
Omdat een moor er, zeker in vroeger tijden, exotisch en daarmee vreemd en beangstigend uitzag, sloot dat aan bij de Germaanse sjamanenfiguren en werd Zwarte Piet het symbool van het kwade, dat door het goede (Sinterklaas) getemd en onderworpen is. Toch verloochent Zwarte Piet door zijn vaak stoute en ondeugende gedrag zijn herkomt niet…