Het miskende verleden van de homohoreca

Voor mijn onderzoek naar de Regulierdwarsstraat voor mijn website www.reguliers.net heb ik de afgelopen weken verrassende contacten gehad met een paar bekende mensen uit de gloriejaren van deze straat.

Ontmoetingen
Eerst heb ik een ontmoeting gehad met Frans Monsma, de vroegere eigenaar van Coffeeshop Downtown en in 1981 de oprichter van het beroemde Cafxc3xa9 April. Op zijn aanraden heb ik vervolgens contact gezocht met Gerritjan Deunk, die al het grafische werk in die tijd deed. Van hem heb ik voor mijn onderzoek bovendien een deel van zijn archief te leen gekregen.

Verrassend!
Nu weten de meeste mensen wel dat de Reguliersdwarsstraat de bekendste homo-uitgaansstraat van ons land is en hoor je de wat ouderen nog wel over de "goede oude tijd", maar wat ik van deze beide mensen hoorde en aan materiaal zag, verbaasde en verraste zelfs mij enorm!
In de beginjaren ’80 bleken de kleine Coffeeshop Downtown en het hypermoderne April de voorhoede van een ongekend bruisend feestgebeuren, waarin ook de toen minstens zo befaamde heterozaken als Oblomow, Richter en L’Entree hun rol meespeelden.


Het eerste interieur van Cafxc3xa9 April (1982)

Feesten
Ook kennen de meeste mensen Manfred Langer en zijn discotheek iT nog wel, maar wat bijna niemand meer weet is dat dat fenomeen bij wijze van spreken vanuit de Reguliers is ontstaan: al in 1980 werden namelijk vanuit Downtown grootse feesten georganiseerd in samenwerking met het Flora Palace, de voorganger van de latere iT.
Die feesten begonnen dan in de Reguliersdwarsstraat, waarna de mensen later op de avond met koetsjes en limousines naar de Flora in de Amstelstraat werden gebracht.


Toegangskaartje voor het Welcome Back-feest
van Downtown, April en Flora Palace
(ontwerp: Gerritjan Deunk)

Miskend
Over deze feesten valt nog heel veel meer te vertellen, maar dat komt zo spoedig mogelijk allemaal op www.reguliers.net.
Al dit gebeuren in de Reguliersdwarsstraat kreeg toendertijd (uiteraard) volop aandacht in de populaire media (De Telegraaf e.d.), maar merkwaardig genoeg moesten homo-organisaties, zoals het COC, er schijnbaar niet veel van hebben. Zij vonden uitgaan, plezier maken en feesten kennelijk wat al te oppervlakkig en gemakkelijk vergeleken bij hun eigen moeizame maatschappelijke strijd voor acceptatie, emancipatie, integratie en gelijke rechten….

Terzijde: DOK
Dit blijkt trouwens een herhaling van de geschiedenis: al in 1953 (!) had het COC een socixc3xabteitsruimte onder Odeon (De Odeon Kelder – DOK) aan het Singel nr. 460 in Amsterdam. Daar werd naast zogeheten emancipatoire activiteiten ook gefeest, maar de meeste bezoekers hadden helemaal geen interesse in al die maatschappelijke, politieke en ideologische activiteiten.
Onder leiding van de eigen penningmeester Lou Charitxc3xa9 is het COC er toen in 1955 uitgewerkt en verhuisd naar een ander onderkomen (De Schakel). DOK werd daarna een ongekend succes als zijnde de eerste en grootste homodisco van Europa! Pas in 1989 sloot het definitief zijn deuren.


Advertentie van DOK uit 1984

Homohistorie
Zoals ook in het algemeen vaak het geval is, was/is er dus ook in homokringen een zekere minachting voor de populaire cultuur en staan maatschappelijke activiteiten vaak een stuk hoger aangeschreven.
Zo is er nauwelijks of geen serieuze aandacht aan de homohoreca en aanver- wante cultuur besteed. Het enige is bij mijn weten een dun boekje van Gert Hekma uit 1992 over de Amsterdamse homohoreca in de jaren 1930-1970…
Vandaar dat kennelijk ook bij het IHLIA (Internationaal Homo/Lesbisch Informatiecentrum en Archief – voorheen Homodok) in Amsterdam, tussen een grote hoeveelheid maatschappij-gerelateerde literatuur en de nodige onzin, bar weinig over homohoreca te vinden is.
En zelfs in de "Homo Encyclopedie van Nederland" uit 2005 staan, naast al te banale lemma’s over seks, wel de afzonderlijke homozaken vermeld, maar wederom niets over de gloriejaren van de Reguliers en in het register komen Frans Monsma en de Reguliersdwarsstraat niet eens voor…

Stadsgeschiedenis
Wie dan misschien meer verwacht van de Amsterdamse geschiedschrijving, komt ook bedrogen uit. Op de website van het stadsarchief van Amsterdam staat bijvoorbeeld wel een leuke presentatie over vele aspecten van de Amsterdamse geschiedenis, maar weer helemaal niets over de Reguliersdwarsstraat, noch over DOK…
In het stadsarchief ontbreken bovendien ook Downtown Magazine en de Reguliersdwarskrant, die trouwens evenmin bij het IHLIA en zelfs niet bij de Koninklijke Bibliotheek in de Den Haag te vinden zijn!
In het meerdelige dikke standaardwerk "Geschiedenis van Amsterdam" uit 2004 wordt de straat maar in 1 zin genoemd en in "Roze Amsterdam, een culturele gids" uit 1998 staat tenslotte evenmin veel zinnigs…

Bijdrage
Al met al vind ik het uitermate triest dat er zo slecht en onzorgvuldig met de geschiedenis van de homohoreca wordt omgegaan. Zeker, de maatschappelijke strijd voor acceptatie en emancipatie was ook belangrijk, maar die was en is voor een deel symboolpolitiek en heeft, mede daardoor, ook veel weerstand en conflicten opgeroepen.
De homohoreca heeft daarentegen heel concreet en praktisch xc3xa9n zo goed als geruisloos misschien wel net zo veel bijgedragen aan de homo-emancipatie (net zoals de bekende, maar ook vaak verafschuwde homo’s op de televisie dat hebben gedaan). Met name in de Reguliersdwarsstraat vond daarbij een probleemloze integratie van homo’s en hetero’s plaats.

Homomonumenten
Uit dien hoofde dient er veel meer recht te worden gedaan aan de homohoreca en haar verleden: er moet bekendheid worden gegeven aan zulke homomonumenten en de betrokken moeten hun verantwoordelijkheden kennen ten aanzien van heden, verleden en toekomst hiervan (net zoals met de gewone monumenten het geval is).
Homohoreca is namelijk meer dan gewoon zomaar horeca: het zijn sociale en culturele vrijplaatsen voor een lang en vaak onderdrukte en gediscrimineerde minderheid.
Een positief voorbeeld van de erkenning daarvan was de recente heropening van het oudste Amsterdamse homocafxc3xa9, ’t Mandje aan de Zeedijk, en ook het geplande homomuseum kan hier hopelijk een rol in gaan spelen. Dit vereist dan echter wel een meer zelfbewuste, professionele en verantwoordelijke houding dan tot nu toe het geval is geweest…

Links
– Artikel over de Amsterdam Gay Bar Culture tot 1970
– Mijn eerdere log over Gay venue websites

PS
In de Canon van Amsterdam is er met "1927: Cafe ’t Mandje" weliswaar 1 venster over de homohoreca, maar ook daar ontbreken de jaren ’80 volledig.
In de hernieuwde uitgave van het standaardwerk Het XYZ van Amsterdam, dat in december 2008 uitkwam, staat de Reguliersdwarsstraat in het geheel niet vermeld, net zo min als vele andere homogerelateerde trefwoorden…

16 gedachten over “Het miskende verleden van de homohoreca

  1. Was er geen voetbal op dan in de Arc? Meestal deden ze dat wel (of misschien alleen als Nederland speelt). Heb goede herrinneringen aan de Getto: kwam er in de beginperiode van m’n liefde veel, heb er ook nog wel eens hilarisch gebingoΓ«d (tja hoe schrijf je dit volgends de regels eigenlijk).

  2. Idd wist ik niet dat de IT zo ontstaan was. Leuk stukje! Ik was ook nog in de Reguliers afgelopen vrijdag, ik heb nog wel gedacht dat jij daar misschien ook rond zou lopen, maar helaas.

  3. Toevallig was ik anderhalve week geleden in de reguliers. En dat was voor het eerst in heel lange tijd!
    Leuk geschreven, en mooie eerste aanzet om de geschiedenis is op ‘papier’ te zetten!

  4. niets is meer zoals het lijkt.

    echter… cafxc3xa9 Bet van Beeren (’t Mandje Zeedijk) schijnt binnenkort wederom z’n deuren te openen.

    groet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s