Felix & Sofie

Het logo van Felix en SofieGisteravond ben ik voor het eerst naar het filosofisch cafxc3xa9 Felix & Sofie in Amsterdam geweest. Ik werd daarop geattendeerd door een link op de weblog van Jan Dirk Snel, die ik aldaar ook in levende lijve heb ontmoet en (eigenlijk veel te kort) gesproken.

Dit filosofisch cafxc3xa9 vind elke tweede dinsdag van de maand plaats in Studio Plantage op de hoek van het Artis-terrein. Vanuit dit een gebouw worden diverse radio- en televisieprogramma’s uitgezonden en zaten wij in het decor van het VARA-programma “De wereld draait door“.

Voetbal

Het thema van deze avond was “Denken rond de bal, de mens en zijn omge- ving” en begon met een door Hans de Vries uitgesproken column over filo- sofische aspecten van (voet)ballen, dit met het oog op het komende wereld- kampioenschap voetbal in Duitsland.

Vervolgens vond aan de hand van het door de hoogleraar Europees recht Tom Eijsbouts geschreven boekje “De filosofie van de bal” een paneldiscussie plaats, waaraan ook de politiek filosoof Luuk van Middelaar (als bewijs van het feit dat filosofen ook knappe jongemannen kunnen zijn en niet alleen maar suffe oudere heren) en de hoogleraar rechtsfilosofie Cees Maris (op voetbalschoenen) deelnamen.

Er werden diverse interessante aspecten aan de orde gesteld, maar die werden helaas niet ver genoeg uitgewerkt, danwel met elkaar in verband gebracht. Waarschijnlijk gebeurt dat wel in genoemd boekwerkje, maar in de discussie kwam het daar niet van, mede doordat er naar mijn mening geen oog was voor de historische achtergrond en daarmee relativering van het fenomeen voetbal.

Hannah Arendt

Na de pauze sprak Veronica Vasterling, hoofddocent aan de Radboud Uni- versiteit in Nijmegen, aan het woord over “Hannah Arendt: de mens, haar denken”. Hannah Arendt (1906-1975) was een van oorsprong Duitse filosofe van Joodse afkomst, die om die reden in 1933 Duitsland verliet en naar Amerika vertrok. Zij geldt als een belangrijk modern politiek filosofe en is algemeen bekend geworden met haar boek “Eichmann in Jeruzalem – De banaliteit van het kwaad” over het proces tegen de nazi-misdadiger Adolf Eichmann.
De voorkant van het boek Eichmann in Jeruzalem - De banaliteit van het kwaadIn dat boek betoogd Arendt dat mensen als Eichmann niet als verpersoonlijkingen, belichamingen van het kwaad, als haast buitenaards slechte monsters moeten worden gezien, maar dat we juist moeten inzien dat grote misdaden vaak het werk zijn van heel gewone, zelfs keurige mensen die om wat voor reden dan ook tot zulke daden overgaan…

Vanuit die genuanceerde gedachtegang vond ik het toch wel een, om in voetbaltermen te blijven, diskwali- ficatie, dat mevr. Vasterling meende te moeten zeggen dat Arendts leermeester, de grote Duitse filosoof Martin Heidegger (1889-1976), een Vollidiot was omdat/voorzover hij zich kort maar krachtig met de Nazi’s had ingelaten.

Nu is het in intellectuele kringen haast een gewoonte geworden om Heideg- ger met veel dxc3xa9dain deze misstap aan te rekenen, maar daarmee trapt men dan wel precies in de val waarvoor Arendt had gewaarschuwd: het Nazisme, de touwtrekkers en de aanhangers mogen we niet zo ongenuanceerd en kort door de bocht stigmatiseren, maar we moeten juist kijken naar hoe gemak- kelijk, hoe gewoon en hoe begrijpelijk het zelfs was… pas als we dat inzien kunnen we voorkomen dat het ons weer overkomt!

En wat Heidegger betreft: uit zijn biografie blijkt dat zijn kortstondige fasci- natie voor Hitler en diens beweging best voorstelbaar is en veel overeen- komsten vertoont met de manier waarop velen gefascineerd waren door het revolutionaire optreden van iemand als Pim Fortuyn.

Wat deze misstap van Heidegger ons vooral zou moeten leren, is dat zelfs de grootste denkers zich kunnen vergissen en ook op heel menselijke manier door emoties of wat dan ook gefascineerd kunnen raken door dingen die achteraf verkeerd blijken te zijn geweest… Laat dat een les zijn die ons allen aanzet tot bescheidenheid en terughoudendheid in ons oordeel!

Zo is ook met het denken van Hannah Arendt het laatste woord niet gezegd. Haar bij uitstek liberale denken is tegenwoordig weliswaar veel populairder dan het meer fundamentele en conservatieve denken van Heidegger, maar het bevat dezelfde leemtes die kenmerkend zijn voor het liberale denken in het algemeen.

In haar werk geldt het vrije denken, spreken en handelen (door haar “politiek” genoemd) als de hoogste vorm van menselijke cultuur. Elk totalitair systeem is daarvoor funest en daarom verwerpelijk. Dat klinkt heel mooi, dat is het ook en heeft daarom de Westerse wereld sinds de jaren ’60 van de 20e eeuw weten te betoveren, maar het is slechts de halve waarheid…

Want vrij denken, spreken en handelen vereist een veelsoortige voorkennis en bagage die voor lang niet iedereen is weggelegd en die ook door lang niet iedereen wordt geambieerd. Veel mensen zijn liever lui dan moe, liever gezapig consumerend dan actief denkend, sprekend en handelend… hetgeen een interessante parallel is met het voetbal, waarbij ook slechts enkele artiesten een grote massa van fans vermaken!

Ajax-trainer Danny Blind, die afgelopen maandag bij de huldiging van zijn club op het Leidseplein tot de menigte fans zei: niet wij (trainer en spelers) zijn de club, niet de directie is de club, niet het bestuur is de club, maar JULLIE zijn de club, was daarmee dan ook geen democraat, zoals Luuk van Middelaar in de paneldiscussie (wellicht ironisch?) opmerkte, maar een demagoog…

Geslaagd
Omdat ik nog met de trein terug naar huis moest, ben ik na afloop niet te lang gebleven, maar desondanks was het een tot nadenken stemmende en daarmee geslaagde avond.

6 gedachten over “Felix & Sofie

  1. Ik ben zondag ook even over de Apeldoornse kermis gelopen, en het was wel aardig. Vooral 1 attractie steelde de show. Maar ben zelf nergens ingeweest, hoeft niet zo persΓ© πŸ™‚

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s