Westers individualisme

In een eerdere log heb ik betoogd dat de spanningen tussen de Westerse en de islamitische wereld voor een groot deel zijn terug te brengen tot het ver- schil tussen individualisme en gemeenschapsdenken.

In deze log zal ik proberen na te gaan hoe het typisch Westerse individua- lisme ontstaan is. Het is immers geen verschijnsel dat plotsklaps uit de lucht is komen vallen, maar iets dat geleidelijk aan gegroeid is. Inzicht in de achter- gronden kan misschien bijdragen tot een beter begrip van zowel het indivi- dualisme als van het gemeenschapsdenken.

Aanvankelijk
Ook hier in Europa heerste aanvankelijk, net als in elke ‘primitieve’ samen- leving, een gemeenschapsdenken, zoals dat tegenwoordig nog in de Arabische en vele andere Oosterse culturen te zien is. In de vroege Middel- eeuwen kenden ook wij zwakke en ‘corrupte overheden’ en een sterke binding in dorps-, familie- en stamverbanden. Rechtspleging vond toendertijd vooral plaats door lokale gerechten en desnoods ook door eigenrichting (vete).

Onderscheid
Vanwege die overeenkomsten wordt regelmatig gezegd en geschreven dat de Islam zo’n 1000 jaar op ons achterloopt. Dat is op zich juist, mits we het onderscheid tussen religie en cultuur niet uit het oog verliezen. Wat de Islam betreft vallen religie en cultuur heel vaak samen, maar dat is geen wetmatig- heid, zoals de Europese geschiedenis laat zien:
Waar in de Middeleeuwen Christendom en Europese cultuur nagenoeg samenvielen, begon met de Reformatie een scheiding: de cultuur ontwikkelde zich richting het huidige individualisme, het Katholicisme bleef in essentie zoals het in de late Midddeleeuwen was en het Protestantisme draaide de klok zelfs bewust terug naar de tijd van het de eerste Christenen.

Welvaart
Exc3xa9n van de belangrijkste kenmerken van de Europese ontwikkeling van na de Reformatie zijn de wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen: het op steeds grotere schaal beschikbaar komen van vervoer- en communicatie- middelen, medicijnen en voorbehoedsmiddelen, alsmede van allerhande gebruiks- en luxegoederen hebben ervoor gezorgd dat mensen meer en meer de mogelijkheid kregen om zich los te maken uit de oude gemeenschaps- banden.Naast materixc3xable middelen zijn er ook nog meer immaterixc3xable middelen waarmee individuen zich wat meer van de gemeeschap kunnen losmaken. Denk daarbij bijv. aan een krachtige persoonlijkheid, een speciaal charisma, of zelfs brute kracht.
Toch is de materixc3xable vooruitgang, hoe belangrijk ook, niet de enige oorzaak voor het westerse individualisme (dat zou immers al te marxistisch gedacht zijn). Ook vele andere (oude) culturen hebben grote welvaart gekend, maar zijn desondanks niet zo individualistisch geworden als het huidige Westen. Dat welvaart niet automatisch tot individualisme leidt, maar ook goed kan samengaan met collectivistisch gemeenschapsdenken, is bijvoorbeeld goed te zien in een land als Japan.

Legitimatie
Materixc3xable welvaart vormt dus wel een belangrijke voorwaarde voor individua- lisme, maar wat in een gemeenschapscultuur ontbreekt, is de legitimatie voor het ten bate van jezelf gebruiken van die middelen en mogelijkheden. In een gemeenschapscultuur verwacht de gemeenschap dat je je rijkdom en je middelen aanwendt ten bate van de gemeenschap, de familie, het dorp/de stad, het land, de religie.
Het is precies deze legitimatie die onze Westerse cultuur onderscheidt van andere culturen: hier mag het individu alles wat hij heeft en kan eerst voor zijn eigen belangen, plannen, plezier en genot inzetten en komt een bijdrage aan de gemeenschap op het tweede plan.

Christendom
Als de legitimatie het onderscheidende criterium is, waar komt die dan van- daan? De aan de Europese en Westerse cultuur ten grondslag liggende Griekse, Romeinse en Germaanse culturen kenden allen een sterk gemeen- schapsdenken. Sterke individuen werden geacht eerst en vooral de gemeenschap te dienen (denk bijv. aan hoe de Griekse filosoof Socrates zich bij zijn onterechte doodvonnis neerlegde).
Resteert nog het Christendom als mogelijke oorsprong voor het Westerse individualisme. Hoewel dit velen paradoxaal zal voorkomen, meen ik dat het inderdaad het Christendom is dat aan de basis van het individualisme staat.
Hoewel ook in het Christendom de geloofsgemeenschap van groot belang is, is de kern van deze religie dat de mens als individu een eigen waarde heeft, die uitstijgt boven diens waarde voor en plaats binnen de gemeenschap. Deze eigen waarde komt tot uitdrukking in bijbelse termen als “kind van God zijn” en in de verwachting van het heil in het Hiernamaals na een persoonlijk laatste oordeel.

Kerk
De christelijke visie houdt in dat een individu wel de gemeenschap moet dienen, maar dat de gemeenschap toch niet het laatste en hoogste doel van het individu is. Dat is immers zijn of haar zielenheil: eeuwig leven en volmaakt geluk in het Hiernamaals. Dat te bereiken is een hoogstpersoonlijke morele en geestelijke aangelegenheid, waarover niet andere mensen, maar alleen God een definitief oordeel kan uitspreken. Ook de gemeenschap dient daarom terughoudendheid te betrachten waar het gaat om zaken van moraal, geweten en geloof.
In de Middeleeuwen was het de (later Rooms-Katholiek genoemde) Kerk die de mensen de wegen richting het zielenheil wees en tegelijk deze geestelijke en daarmee individuele sfeer afbakende en beschermde tegen inmenging door wereldlijke machten (onderscheid tussen Kerk en staat). Dit geschiedde doordat de Kerk de wereldlijke machthebbers verplichtte om zich als goede Christenen te gedragen en dus rechtvaardig te regeren en de geestelijke belangen van de gelovigen (en de Kerk) te respecteren.
Op deze manier, die cruciaal is geweest voor de Europese ontwikkeling, ontstond er een theoretisch en praktisch evenwicht tussen individu en gemeenschap en een formele, rechtelijke en institutionele waarborg van het individuele geloven tegenover het gemeenschappelijke wereldgebeuren.

Reformatie
In de 16e eeuw onttrokken de Protestanten zich aan het gezag van de Katholieke Kerk door een beroep te doen op de rechtstreekse verant- woordelijkheid van het individu tegenover God. Daarmee kreeg het individu het recht om geheel zelfstandig zijn keuzes te maken. Voor de gewone man bleef dit voorlopig echter nog theorie omdat de protestantse kerken in de praktijk een strikte onderwerping aan de Schrift en de kerkelijke tucht eisten (dit o.g.v. een negatief mensbeeld). Het Protestantisme betekende in de praktijk dan ook een terugkeer naar een meer rigide gemeenschapsdenken.
Omdat de protestantse kerken ondergeschikt waren aan de wereldlijke overheid (staatskerken), werd het Middeleeuwse evenwicht tussen Kerk en staat vervangen door een constellatie waarin het geloof een staatszaak werd: cuius regio, eius religio (wiens land, diens geloof). De geestelijke sfeer die de Katholieke Kerk tegenover de wereldlijke macht had verdedigd werd nu vergaand door de staat ingelijfd: een voorbode van latere totalitaire dictaturen. Tesamen met het nodige materixc3xable profijt, waren het daarmee vooral de wereldlijke machthebbers die profiteerden van de breuk met Rome.

Verlichting
De zgn. Verlichting ging in de 17e en 18e eeuw door op de protestantse weg van het (theoretische) individualisme, maar koppelde dat los van de verant- woordelijkheid jegens God (dit o.g.v. een positief mensbeeld). De overheid werd ook niet meer aan de Goddelijke geboden, maar aan de “wil van het volk” en de rechten van de mens gebonden (scheiding van kerk en staat, democratie en rechtsstaat).
In plaats van voor te schrijven van de burgers te geloven hadden, moest de staat zich voortaan onthouden van elke inmenging in de geloofs- of levens- overtuiging van haar onderdanen (vrijheid van godsdienst). Hiermee werd opnieuw een vrije geestelijke sfeer gecrexc3xaberd, zij het niet meer gewaarborgd door de Katholieke Kerk, maar door de burgelijke grond
rechten en grondwet- ten. Anders dan in de Middeleeuwen werden mensen bij de invulling van de geestelijke sfeer niet meer door de Kerk geleid, maar werd dit aan ieder voor zich overgelaten.
Daarmee is het gedachtegoed van de Verlichting tot op de dag van vandaag de legitimatie voor het individu om zich, in elk geval geestelijk, nergens meer aan gebonden te voelen, behalve aan zichzelf. Bij gebrek aan feitelijke middelen en mogelijkheden had deze geestelijke vrijheid vooralsnog weinig praktische consequenties.

Bevrijding
In de 20e eeuw werd de wereld geteisterd door 2 stelsels van gemeen- schapsdenken waarbij het individu op ongekend grote schaal aan de ver- meende belangen van de gemeenschap werd opgeofferd: het Communisme en het Nazisme.
Na de bevrijding van het Nazi-regime en de beveiliging tegen het Commu- nisme door de Verenigde Staten en de NAVO, nam in de Westerse wereld de welvaart in sneltreintempo toe en kregen bijna alle mensen een tot dan toe ongekend scala aan middelen tot hun beschikking.
Nadat in de jaren ’60 van de 20e eeuw het oude Christelijke denken plaats had moeten maken voor het Verlichtingsdenken, kreeg men daarmee uit- eindelijk ook de legitimatie om verworven welvaart eerst en vooral voor eigen doelen, belangen, plezier en genot te gebruiken.

Advertenties

Op slot!

Vandaag bracht NOVA het bericht dat ook van het politiekeurmerk voorziene zgn. cilindersloten niet veilig zijn en vrij gemakkelijk met een zgn. slagsleutel geopend kunnen worden zonder dat er ook maar iets van te zien is…

Als alternatief kan je dan een veiligheidsslot nemen met sleutels met holtes of inkepingen aan beide zijden, maar ook die zijn vatbaar voor het kraken door middel van slagen. Ook kan je een electronisch cijferslot installeren, maar bij al of niet geplande stroomuitval heb je daar ook problemen mee…

Wie het meest veilige slot wil hebben dat er te krijgen is, die moet de X-09 aanschaffen: een geavanceerd electronisch combinatieslot dat gemaakt wordt door het Amerikaanse bedrijf Kaba Mas.
Dit slot wordt onder meer gebruikt om de ruimtes, kasten en kluizen mee af te sluiten waar overheid, leger en geheime diensten van de Verenigde Staten hun staatsgeheimen in bewaren!

Het X-09 combinatieslot van Kaba MasVoor- en achterzijde van het X-09 combinatieslot van Kaba MasDit slot werkt net als een slot dat menigeen wel bekend zal zijn van oude brandkasten: een draaischijf met cijfers waarmee door afwisselend links- en rechtsom te draaien een cijfercombinatie gedraaid moet worden, waarna het slot opengaat.

De werking van dit slot is echter niet mechanisch, maar electronisch, zodat niet aan de tikjes van de achterliggende schijven geluisterd kan worden om de combinatie onrechtmatig te bemachtigen. Doordat onder meer de inge- voerde code wordt opgeslagen in de memorychip, kan die ook niet door middel van andere middelen worden uitgelezen. Ook stroomuitval is geen probleem, want door even aan de draaischijf te draaien wekt het slot zijn eigen stroom op!

Er zijn 1 miljoen verschillende cijfercombinaties mogelijk en tevens kan het slot zo worden ingesteld dat eerst de ene persoon zijn code moet invoeren en dan een ander. Het slot heeft voorts een intern geheugen waarin alle geslaagde openingen worden geregistreerd. Ook schakelt het slot zichzelf na een aantal mislukte pogingen een aantal minuten uit.

Uiteraard zijn deze sloten niet bepaald goedkoop: ze kosten maar liefst 1.735,- US Dollar per stuk!

Spooks

In een eerdere log schreef ik dat geheime diensten tegenwoordig meer dan ooit in de belangstelling staan.

Een gevolg daarvan is onder meer de televisieserie Spooks (“Spoken”) die afgelopen avond weer te zien was bij de VARA op Nederland 3 en oorspronkelijk een productie van de BBC is.

De cast van SpooksDe cast van SpooksDeze populaire serie gaat over een team van de Britse binnenlandse veilig- heidsdienst MI5, dat geconfronteerd wordt met alle mogelijke problemen van deze tijd: terrorisme, radicaal activisme, computercriminaliteit, witwasprak- tijken en niet te vergeten de onvermijdelijke interne intriges.

Dit alles wordt goed, flitsend en zeer spannend gespeeld, maar het aardigste vind ik dat het, voor zover mogelijk, een tamelijk realistisch beeld geeft van hoe een moderne veiligheidsdienst opereert.
Daarom is Spooks niet alleen een aanrader voor iedereen die van spanning houdt, maar ook voor diegenen die gexc3xafnteresseerd zijn in het optreden van de overheid in de huidige politiek-maatschappelijke constellatie…

Brokeback Mountain

Brokeback MountainIk ben niet echt een regelmatige bioscoop- ganger, maar vandaag ben ik er dan toch maar weer eens heengegaan om de film te zien die je als homo niet mag missen: Brokeback Mountain!

Er was niet veel publiek en driekwart daar- van waren wat oudere mensen waarvan ik me dan afvraag waarom die naar een film als deze gaan, maar goed… ikzelf vond het een heel indrukwekkende en ook ontroerende film.

Brokeback Mountain heeft onlangs 3 Oscars gekregen, maar was voor 8 genomineerd. Dat was mede een gevolg van het feit dat dit de eerste grote Hollywoodproductie is waarin homoliefde het hoofdthema is.
Door deze media-aandacht zal de verhaallijn de meesten wel bekend zijn: de twee “cowboys” Ennis del Mar (Heath Ledger) en Jack Twist (Jake Gyllenhaal) worden verliefd op elkaar, maar gaan beide huns weegs, trouwen en krijgen kinderen. Ze komen in de problemen als ze elkaar later weerzien en steeds vaken gaan zien. Het huwelijk van Ennis loopt stuk en Jack wordt uiteindelijk zelfs vermoord vanwege zijn homoseksuele neiging…

Visueel is de film prachtig: de bijzonder mooie en indrukwekkende natuur, maar ook het landelijke Amerika van de jaren ’60 en ’70 dat ondanks zijn ruigte toch goed laat zien hoe ver Amerika qua rijkdom en luxe op ons voor lag, wat onbewust spreekt van wat de Amerikanen zelf noemen “their great Nation” of zelfs “Gods own Coutry”…

De rol van Ennis Del Mar (gespeeld door Heath Ledger) vond ik qua karakter wel goed, alleen kwam zijn accent als te gemaakt, te geforceerd en niet passend bij zijn persoon over…

Wat wel mooi was is de niet geheel eenduidige sexuele voorkeur van beide hoofdpersonen: ze voelen veel voor elkaar, maar de een meer, heftiger of anders dan de ander en beide voelen ze ook, meer of minder voor (hun) vrouwen… een veel realistischer insteek dan de neiging die de meeste mensen hebben om mensen als xc3xb3f homo xc3xb3f hetero af te doen…

Tragisch zijn de relatieproblemen, die niemands schuld zijn, maar iedereen treft… gelukkig werd ook hierbij niet gexc3xafdealiseerd in de zin van dat als Jack en Ennis nou maar samen hadden gaan wonen, dat dan alles pais en vree zou zijn… ook hun relatie stond onder druk van verschillende karakters, voorstellingen en behoeften…

Brokeback MountainEnnis Del Mar (Heath Ledger) en Jack Twist (Jake Gyllenhaal)Het meest komisch was de kerstmaaltijd met de strijd over de TV tussen Jack en zijn schoonvader, waarin het aloude clichxc3xa9 van dat homo’s geen echte mannen zijn naar voren komt, hoewel het niet duidelijk is geworden of die schoonvader xc3xbcberhaupt wel doorhad dat Jack die neiging had…

Wat mij opviel, maar veel anderen waarschijnlijk ontgaan zal zijn, waren de al of niet bewuste verwijzingen naar het Christendom: het hoeden van de schapen en Jack die een schaap over zijn schouders draagt: een van de oudste Christusvoorstellingen… Maar welke bedoeling die verwijzingen gehad kunnen hebben, is me niet duidelijk…

Onheilspellend was de ondertoon die uitging van de natuur: niet alleen van- wege de ruigheid ervan, maar ook vanwege de dwingende manier waarop de natuur en de seizoenen het leven van de mensen bepaalde (en elders vaak nog bepaalt): die bepaalde niet alleen wanneer ze elkaar konden ontmoeten, maar staat ook voor de onverbiddelijke consequenties van wat tradioneel “tegennatuurlijk” heet: het aangevreten schaap na de eerste sex, de inner- lijke worsteling van Ennis en de wreedheid waarmee de gemeenschap zich ontdoet van mensen die “niet normaal” zijn…

Al met al mag deze film voor wat betreft het vertonen van homoliefde een doorbraak zijn, inhoudelijk spreekt er naar mijn gevoel toch uit dat homo- seksualiteit niet iets is dat gauw volledig normaal en geaccepteerd zal zijn…

Politieke kleurverandering

Vandaag waren de gemeenteraadsverkiezingen. Hoewel ik niet het prototype brave burger ben, heb ik toch door mijn stem uit te brengen aan mijn zgn. burgerplicht voldaan.
Daarbij ben ik toch ook eigenzinnig geweest, namelijk door geheel tegen de landelijke trend in op het CDA te stemmen, zoals ik overigens bijna altijd heb gedaan.
Zoals het er op dit moment naar uitziet zal het CDA echter vele raadszetels verliezen en gaat de winst vooral naar de PvdA en de SP.

Kritisch
Dat verlies van ‘mijn’ partij noopt tot een kritische blik: wat valt er voor het CDA te verbeteren, zodat het bij de eerstvolgende verkiezingen hopelijk weer beter zal gaan…?
Laat ik daarbij eens niet naar de ‘poppetjes’ kijken en ook niet naar het ‘spel’, niet naar de inhoud, maar naar het uiterlijk van het CDA, oftewel naar logo en huis- stijlkleuren.

Lelijk
Ik meen dat het CDA al sinds haar oprichting in 1970 groen als kleur heeft en de drie letters CDA als logo. Tegenwoordig zijn die letters iets moderner vormgegeven en wordt naast het volle groen ook lichtgroen en oranje gebruikt….
Deze kleurencombinatie is naar mijn smaak haast afstotelijk lelijk en zou meer passen bij een groenteveiling of een anarchistische milieupartij, dan bij een grote gevestigde en zichzelf respecterende partij die zich beroept op traditionele waarden….

Het huidige CDA-logo in de huidige huisstijlkleuren

Vergelijking
Vergelijken we de kleur groen van het CDA met de kleuren van andere partijen dan blijkt dat, naast de VVD met blauw, het LPF met geel-blauw, de PvdA en de SP met rood, ook D66 en GroenLinks de kleur groen gebruiken… niet bepaald partijen waar het CDA veel mee gemeen heeft…

Redenen
Mogelijk houdt de keuze voor groen voor het CDA verband met de vele agrarixc3xabrs die traditioneel lid van deze partij zijn, alsmede met het feit dat vanuit de religieuze traditie groen als kleur van de hoop en de toekomst geldt. Hoe aardig dat ook gevonden mag zijn, die gronden zijn tegenwoordig tamelijk achterhaald: zowel het aantal agrarixc3xabrs als het aantal gelovigen neemt zienderogen af en moderne mensen associxc3xabren groen vooral met het milieu en vandaaruit meer met een softe, linkse aanpak…

Vervangen
Alle reden dus om van het groen af te stappen en het afschuwelijke lichtgroen en oranje tegelijk daarmee af te schaffen. Wat komt in aanmerking als nieuwe kleur voor het CDA? In elk geval een kleur die geen enkele andere partij nog heeft… en dan blijft, ironisch genoeg, over: Paars!

Hoe het CDA-logo er uit zou kunnen zien

Waarom
Paars zou een ideale kleur voor het CDA zijn:
– Paars is de combinatie van het blauw van de VVD en het rood van de PvdA – sprekend voor een middenpartij als het CDA!
– Paars is daarmee ook de combinatie van het zakelijke blauw en het sociale rood – ook sprekend voor de politieke positie van het CDA!
– Paars is een kleur die je in het algemeen weinig ziet en die daarmee extra opvalt – iets dat elke partij wil!
– Paars leent zich goed om in een huisstijl met heldere en sprekende kleuren als wit, rood en blauw gecombineerd te worden – fraaie vormgeving trekt de aandacht!
– Tenslotte is paars een krachtige, volle kleur – geknipt voor een zichzelf respecterende partij!

En misschien dat met paars als kleur het CDA ook wat meer homo’s weet te trekken, want die waren immers zo dol op "paars"…

PS: ook de christelijke vakbond CNV heeft een paars logo!

100e log!

Dit is de 100e log sinds het begin van deze weblog!

Een mooie gelegenheid dus voor een kleine terugblik…

Ik ben eind juli van het vorig jaar met deze weblog gestart. De reden daar- voor was eigenlijk vrij banaal, namelijk dat ik niet wilde achterblijven bij de velen die tegenwoordig zo’n internetdagboek bijhouden…

Natuurlijk heb ik vrij vanzelfsprekend wat over mijzelf geschreven en vertel ik ook regelmatig wat over vermeldenswaardige uitstapjes of belevenissen.
Daarnaast probeer ik gevarieerde andere onderwerpen te bespreken, nu eens wat langer en diepgaand, dan weer wat korter en luchtiger.

Ik hoop dat mijn weblog daarmee voor velen lezenswaardig is, hoewel ik ook besef dat de enigzins eigenzinnige vormgeving en vaak dito inhoud niet iedereen even veel zal aanspreken…

Desondanks komen hier volgens de statistieken de laatste maanden gemiddeld zo tussen de 20 en 30 unieke bezoekers per dag!
Ik dank alle lezers en in het bijzonder degenen die regelmatig reageren voor jullie aandacht!

Blauw licht

Al heel lang valt het mij telkens weer op dat blauw licht, bijv. van neonre- clames, er zo vreemd, bijna onnatuurlijk uitziet.

Dat ligt niet aan een bepaalde lamp of kleurvariatie, want dat verschijnsel doet zich, naar mijn indruk althans, bij elk blauw licht voor.

Je zou kunnen denken dat het aan de golflengte ligt, want de golflengte van blauw licht is ongeveer de helft korter dan die van rood licht. Daarentegen is de frequentie van blauw licht weer een stuk hoger dan die van rood licht. Dat betekent dat blauw licht meer energie overbrengt dan rood licht… (zie hier- over bijv.: Straling)

Afgezien van deze natuurkundige aspecten van de verschillende kleuren licht, denk ik dat er nog een andere mogelijkheid is, namelijk een meer gevoels- matige: blauw licht is immers volledig kunstmatig. In de natuur komt blauw licht niet voor.
Andere kleuren licht associeren we heel gauw en vaak met natuurlijke licht- bronnen: geel licht met de zon, rood licht met vuur e.d. Zelfs groen licht is in dat opzicht nog “natuurlijker” dan blauw licht, omdat het een mix van blauw en geel is…

Wat het ook moge zijn, let maar eens op blauwe lichten en het zal je onge- twijfeld opvallen…