Sinterklaas

Vanavond is het Sinterklaasavond, een mooie gelegenheid dus om eens te kijken naar enkele culturele achtergronden van deze traditie…

Zo oerhollands als Sinterklaas misschien overkomt, zo exotisch is zijn herkomst: hij is namelijk een combinatie van de katholieke heilige Sint Nicolaas en de Germaanse oppergod Wodan:

Sint Nicolaas
Sint Nicolaas was in de 3e eeuw de bisschop van het tegenwoordig in Turkije gelegen Myra. Om die reden draagt Sinterklaas nog steeds de kleding van een katholieke bischop: een witte albe als onderkleed, met daaroverheen een rode stola, koorkap en mijter, gecompleteerd door de bisschopsring en -staf.
Nicolaas van Myra is vooral bekend geworden als weldoener, die door zijn knecht geld bij arme mensen naar binnen liet gooien. Dit laatste zien we terug in het gebruik van het strooien van snoepgoed.
Door handelscontacten van Myra met Zuid-Italixc3xab, dat onderdeel was van het Spaanse wereldrijk, is men Sint Nicolaas gaan zien als iemand die uit Spanje kwam.

Wodan
De oppergod Wodan reeds volgens de oude Germaanse sagen op zijn achtbenige paard Sleipnir door de lucht. Dit zien we terug bij Sinterklaas die met zijn schimmel over de daken rijdt.
Wodan was echter wel iemand die met offers bedankt en tevreden gehouden moest worden. De Germanen legden daarom na de oogst voedsel bij de vuurplaats zodat Wodan die via het rookkanaal kon ophalen. Dit zien we terug in het gebruik van het ‘schoen zetten’ en het krijgen van marsepein in de vorm van geoogste groenten of geslachte dieren (varkens). Een speculaaspop komt zelfs van het gebruik om een pop te offeren in plaats van een mensenoffer dat in vroeger tijden voor Wodan werd gebracht!

Zwarte Piet
Reeds de bisschop van Myra had, als hoogwaardigheidsbekleder, een knecht en omdat Sinterklaas met Spanje geassocieerd werd en men daar vaak knechten uit Afrika had, werd ook de knecht van Sint Nicolaas als een moor voorgesteld. De kleding van Zwarte Piet is geheel volgens de spaanse mode uit de 16e eeuw: pofbroek, wijde mouwen en een baret met veer.
Omdat een moor er, zeker in vroeger tijden, exotisch en daarmee vreemd en beangstigend uitzag, sloot dat aan bij de Germaanse sjamanenfiguren en werd Zwarte Piet het symbool van het kwade, dat door het goede (Sinterklaas) getemd en onderworpen is. Toch verloochent Zwarte Piet door zijn vaak stoute en ondeugende gedrag zijn herkomt niet…

Jippie!

Vanavond is ‘Heren maken de man‘ weer op RTL5!

Eerder was ik zwaar teleurgesteld toen dit leuke en aparte programma was geschrapt, omdat het te weinig kijkers trok (zie de log Vreselijk!).

Vanavond is het weliswaar pas om 23.00 en niet meer, zoals eerst, op prime time, maar dat mag voor de echte fans te pret niet drukken!

The Fab Five – De 5 heren die een van een sloeber een man maken

Geschiedenis

Exc3xa9n van mijn interesses is geschiedenis.

Saai…?
Dit onderwerp heeft doorgaans de naam dat het uitermate saai is, maar het tegendeel is waar! Er is welhaast geen ander onderwerp dat zo gevarieerd, afwisselend, verrassend, spectaculair, dramatisch en soms ook ontroerend is, als geschiedenis. De geschiedenis laat immers steeds weer opnieuw en in alle mogelijke varianten de kleine en de grote successen en miskleunen van het menselijk handelen zien… Historia magistra vitae: de geschiedenis is de leermeester van het leven…

Getuige
Door er in boeken en tijdschriften over te lezen en naar de restanten ervan te kijken, kan je tegenwoordig heel comfortabel getuige zijn van veldslagen, hongersnoden en oorlogen, maar ook van vrede, welvaart, nijverheid en kunst.

Inzicht
Dat verbreedt je kijk op de wereld en daarmee op de mens en uiteindelijk ook op jezelf. Uit de geschiedenis valt te leren wat er te verknoeien en wat er te bereiken valt. Wat mensen in het verleden verknoeid hebben heeft vaak zeer vele mensenlevens gekost, maar ook wat mensen aan goeds bereikt hebben, is meestal niet zonder grote moeite en vele opofferingen bereikt.

Lessen
Als wij, door de geschiedenis te bestuderen en op ons te laten inwerken en er zo lering uit te trekken, dan zijn de inspanningen en de hoge prijs die onze voorouders betaald hebben, niet tevergeefs geweest!

Und da sich die neuen Tage,
aus dem Schutt der alten bauen,
kann ein ungetrxc3xbcbtes Auge,
rxc3xbcckwxc3xa4rts blickend,
vorwxc3xa4rts schauen.

(Friedrich Wilhelm Weber)

Beschermwaardige waarden

In de discussies omtrent terrorismebestrijding wordt regelmatig gesteld dat maatregelen ter bestrijding van terrorisme niet ten koste mogen gaan van de kernwaarden van onze samenleving.
Zo wordt bijv. gezegd dat ook voor terrorismeverdachten bepaalde grondrechten blijven gelden en dat slechts zeer beperkt inbreuk mag worden gemaakt op de burgerlijke vrijheden.

De vraag is echter of die insteek juist is. Want om welke waarden gaat het precies, als we het over ‘onze westerse waarden’ hebben…?

Formele waarden
Goed beschouwd zijn onze veelgeroemde westerse waarden ‘slechts’ formele waarden: procedurele spelregels voor een pluriforme samenleving, die moeten garanderen dat mensen in redelijke vrijheid kunnen leven en werken. Concreet gaat het hierbij om waarden als democratie, diverse grond- en mensenrechten en het liberale principe van respect voor ieders vrijheid.
Dit zijn negatieve waarden in de zin dat zij ‘slechts’ ruimte bieden voor nadere invulling, zodat mensen zelf kunnen bepalen hoe ze hun leven concreet en daadwerkelijk invulling en zin willen geven.

Materixc3xable waarden
De waarden die mensen kiezen als zin en doel voor hun leven noemen we materixc3xable of positieve waarden. Concreet zijn deze waarden traditioneel uitgewerkt in de grote religies, in de niet-religieuze levensbeschouwingen zoals het humanisme en ook louter het genieten van het leven kan als een materixc3xable waarde worden gezien.

Ten dienste
De formele, negatieve waarden staan dus ten dienste van de materixc3xable, positieve waarden, en wel zo dat de formele waarden de mensen een zo groot, maar tevens zo verantwoord mogelijke vrijheid geven om zelf hun materixc3xable waarden te (kunnen) kiezen. Op die manier wordt gepoogd een voor iedereen zo prettig mogelijke samenleving te waarborgen. De formele waarden staan dus ten dienste van de samenleving en zijn daarmee tevens ondergeschikt aan de materixc3xable waarden van elke burger.

Minimumwaarden
De formele waarden waarborgen dat de vrijheid en daarmee uiteindelijk de individuele materixc3xable waarden van de xc3xa9xc3xa9n, niet ten koste gaan van de vrijheid en de materixc3xable waarden van de ander. Dat veronderstelt dat ieders eigen materixc3xable waarden tenminste respect voor (de vrijheid van) de ander moeten omvatten, anders gezegd: dat je ook de ander een menswaardig leven gunt.
Zouden iemands waarden puur egocentrisch zijn en geen enkele rekening houden met de rechten van anderen, dan zou er (in theorie) voor die persoon geen reden zijn om zich aan de formele waarden te onderwerpen, die immers juist bedoeld zijn om de rechten en de vrijheid van allen te waarborgen.

Gevaar
Hoewel mensen in de praktijk soms best egocentrisch zijn, is dit niet zo’n groot probleem omdat een individu of zelfs een groep egocentristen doorgaans niet in staat zijn om zich daadwerkelijk en langdurig straffeloos aan de formele spelregels van onze samenleving te onttrekken.
Met de opkomst van het islamitisch fundamentalistische terrorisme worden we echter wel geconfronteerd met mensen en groepen die een gevaar voor onze rechtsorde, voor onze samenleving vormen. Doordat het in dit geval vaak om zelfmoordterrorisme gaat, zijn zij niet gevoelig voor de de straffen die onze spelregels aan ‘spelbrekers’ opleggen.
De materixc3xable waarden van zulke terroristen omvatten namelijk niet het minimum aan respect voor de ander en zijn tevens gericht op zo groot mogelijke vernietiging van de westerse samenleving.

Behoud?
Kan dit gevaar gekeerd worden onder behoud van onze westerse (formele) waarden…? Ik vrees van niet, althans niet volledig.
– Ten eerste niet omdat de materixc3xable waarden van zelfmoordterroristen niet voldoen aan het minimumvereiste dat nodig is om ze door onze formele waarden te laten beschermen;
– Ten tweede niet omdat onze formele waarden ten dienste staan van onze samenleving en daarmee van ieders individuele materixc3xable waarden, voorzover deze aan het genoemde minimumvereiste voldoen.

Maatregelen
Dat laatste betekent dat, wanneer de samenleving bedreigd wordt op een manier die niet (meer goed) binnen het kader van de gangbare spelregels verdedigd kan worden, die spelregels uit de aard van de zaak kunnen, mogen en uiteindelijk zelfs moeten worden aangepast!
Het uiteindelijke doel van onze westerse normen & waarden is immers het behoud van onze samenleving – de normen & waarden zijn ‘slechts’ een middel – de samenleving, wijzelf, zijn het doel. Als het echt niet meer anders kan, dan zullen wij de middelen moeten aanpassen omwille van het doel.

Dat betekent niet dat ‘het doel de (alle) middelen heiligt’, maar wel dat we goed in het oog moeten houden waarvoor we het allemaal doen, nl. voor onszelf, voor onze samenleving, en dat we onszelf dus niet onnodig in gevaar moeten brengen door ons te ver te onderwerpen aan normen & waarden die ons welbeschouwd slechts ten dienste staan…!

(zie ook mijn eerdere log ‘Terrorismebestrijding‘)